Εκπαίδευση στη Διεκδικητική Συμπεριφορά- Assertiveness Training

life coach

Το πρόγραμμα εκπαίδευσης στην διεκδικητική συμπεριφορά έχει στόχο να διδάξει τους ανθρώπους να εκφράζουν τους εαυτούς τους καλύτερα και συχνότερα – ιδιαίτερα όταν έρχονται αντιμέτωποι με κάποιες αντιθέσεις – χωρίς να καταπατούν τα δικαιώματα των άλλων. Επιπλέον, βοηθά τους ανθρώπους να γίνουν ικανότεροι και να αποκτήσουν μεγαλύτερη αυτοπεποίθηση.

Το διεκδικητικό άτομο είναι αυτό που μπορεί να δημιουργήσει κλειστές διαπροσωπικές σχέσεις. Είναι ικανό να προστατέψει τον εαυτό του από την εκμετάλλευση των άλλων. Είναι σε θέση να παίρνει αποφάσεις και να κάνει επιλογές που αφορούν τη ζωή του. Μπορεί να αναγνωρίσει και να αναζητήσει βοήθεια για τις ανάγκες του, και να εκφράσει λεκτικά και μη λεκτικά ένα μεγάλο φάσμα συναισθημάτων, τόσο θετικών όσο και αρνητικών. Αυτό το κάνει χωρίς να αισθάνεται ιδιαίτερο άγχος ή ενοχή και χωρίς να καταπατά τα δικαιώματα των άλλων.

Το μη διεκδικητικό (παθητικό) άτομο, επειδή αισθάνεται μεγάλο άγχος και ενοχές ή επειδή δεν έχει τις κατάλληλες κοινωνικές δεξιότητες, τείνει να «μαζεύει» τα συναισθήματά του, είτε αυτά είναι θετικά είτε αρνητικά. Συνήθως δεν μπορεί να ζητήσει την ικανοποίηση των αιτημάτων του και γίνεται συχνά το «θύμα» των άλλων επειδή δεν μπορεί να τους αρνηθεί τα δικά τους αιτήματα. Κρατά πολύ συχνά απολογητική στάση, ενώ πολλές φορές ζητά συγγνώμη ακόμη κι όταν δεν το εννοεί πραγματικά ή ακόμα κι όταν δεν έχει σφάλει στ’ αλήθεια. Έχει την τάση να αισθάνεται μελαγχολικό, κρίνει τον εαυτό του με άσχημο τρόπο και πιστεύει ότι βρίσκεται στο έλεος των άλλων.

Το επιθετικό άτομο συνήθως ικανοποιεί τα αιτήματά του, αλλά συχνά σε βάρος της αξιοπρέπειας άλλων ανθρώπων. Θυμώνει εύκολα και μπορεί να γίνει βίαιο. Προσπαθεί να ντροπιάσει ή να μειώσει τους άλλους χρησιμοποιώντας διάφορες προσβλητικές εκφράσεις και χαρακτηρίζοντας τους με διάφορα «κοσμητικά επίθετα». Θέλει να κυριαρχεί στις συζητήσεις, χωρίς να αφήνει τους άλλους να μιλούν, και συνεχίζει να επιτίθεται και να ασκεί κριτική ακόμα και μετά την υποχώρηση των συνομιλητών του.

Το μεγαλύτερο μέρος της επικοινωνίας μας με τους άλλους ανθρώπους πραγματοποιείται με μη λεκτικό τρόπο. Στη διεκδικητική συμπεριφορά, η φωνή είναι ανάλογα με την κατάσταση δυνατή, το βλέμμα σταθερό αλλά όχι επίμονο, η στάση του σώματος δείχνει δυναμισμό και ο ρυθμός της ομιλίας είναι σταθερός. Στη μη διεκδικητική συμπεριφορά, η ματιά μπορεί να δείχνει «πρόφαση», ενώ συνήθως στο άτομο διακρίνεται κάποια νευρικότητα· αυτά είναι στοιχεία που ενδέχεται να υποδηλώνουν αδυναμία, άγχος και αυτό-υποτίμηση και μειώνουν την ισχύ των λεκτικών μηνυμάτων. Τέλος, στην επιθετική συμπεριφορά, τα μη λεκτικά μηνύματα είναι αυτά που προσπαθούν να επιβληθούν. Το βλέμμα είναι επίμονο, η φωνή δυνατή, η ομιλία εμπεριέχει στοιχεία σαρκασμού και η στάση του σώματος είναι υπερβολική (π.χ. το επιθετικό άτομο δείχνει επίμονα το συνομιλητή του με το δείκτη).

Τέσσερις περιοχές της διεκδίκησης

  1. Η έκφραση θετικών συναισθημάτων

Η έκφραση θετικών συναισθημάτων (ερωτικά, εκτίμησης, αγάπης, σεβασμού κλπ) είναι συνήθως ευκολότερη στις γυναίκες και αυτό αποδίδεται στον τρόπο ανατροφής και στους κοινωνικούς ρόλους τους. Παρ’ όλα αυτά, υπάρχουν περιπτώσεις όπου κυριαρχεί ο φόβος ότι η έκφραση αυτή θα παρεξηγηθεί και ότι το άτομο θα χαρακτηριστεί άσχημα . Υπάρχει επίσης η πιθανότητα να κυριαρχήσει ο φόβος της απόρριψης, τόσο στην έκφραση θετικών συναισθημάτων όσο και στην περιγραφή ορισμένων θετικών στοιχείων και επιτευγμάτων των ανθρώπων.

  1. Η έκφραση αρνητικών συναισθημάτων

Η έκφραση των αρνητικών συναισθημάτων από τους ανθρώπους γίνεται συνήθως αρκετά δύσκολα (αυτό περιλαμβάνει ένα μεγάλο φάσμα, από το «δεν αισθάνομαι άνετα» ως το «είμαι δυσαρεστημένος», «νιώθω ενοχλημένος», «είμαι θυμωμένος», «είμαι έξαλλος»). Κι αυτό γιατί οι περισσότεροι άνθρωποι έχουν διδαχθεί ότι η έκφραση αρνητικών συναισθημάτων όπως ο θυμός είναι απαράδεκτη, οπότε προτιμότερο είναι να αποκρύπτονται τέτοια συναισθήματα. Δυστυχώς, ο θυμός δεν παύει έτσι απλά. Μέχρις ότου τα αρνητικά συναισθήματα εκφραστούν με κάποιο τρόπο, υπάρχει πολύ λίγος χώρος για θετικά συναισθήματα και είναι πιθανό το άτομο να οδηγηθεί σε εκρήξεις.

  1. Τοποθέτηση ορίων

Στην τοποθέτηση και γνωστοποίηση των ορίων μας απέναντι στους άλλους ανθρώπους συμπεριλαμβάνεται και η άρνησή μας, δηλαδή το να λέμε «όχι» στα αιτήματά τους όταν αυτά αντιβαίνουν στις δικές μας ανάγκες. Κοινές περιοχές ορίων περιλαμβάνουν το χρόνο (την ώρα), τα προσωπικά ζητήματα, την ενέργεια, τα οικονομικά κλπ. Για παράδειγμα, τα τηλεφωνήματα κατά τη διάρκεια των γευμάτων ή της ξεκούρασης μπορούν να προκαλέσουν μια επιθετική αντίδραση. Θέτοντας όρια, δείχνουμε στους άλλους ανθρώπους πώς να μας συμπεριφέρονται. Συνήθως η ώρα αποτελεί τον πιο σπουδαίο προσδιορισμό στα όρια που θέτουμε.

  1. Η πρωτοβουλία

Η πρωτοβουλία μπορεί να περιλαμβάνει την αλλαγή στον τρόπο ζωής, το να λέμε «ναι» εκφράζοντας όλα όσα θέλουμε πραγματικά, την έξοδο από το φαύλο κύκλο της ρουτίνας, την εκπαίδευση – εξάσκηση σε συγκεκριμένες μορφές συμπεριφοράς κλπ.

Απαραίτητη προϋπόθεση

Για να αποκτήσουμε διεκδικητική συμπεριφορά, χρειάζεται πρώτα από όλα να επιθυμούμε να αλλάξουμε συμπεριφορά. Επιπλέον, απαραίτητες θεωρούνται οι παρακάτω προϋποθέσεις:

  1. Nα διακινδυνεύσουμε (να ρισκάρουμε) ξεκινώντας από λιγότερο απειλητικές καταστάσεις.
  2. Να εκτιμούμε τον εαυτό μας και τους άλλους.
  3. Να καταλάβουμε ότι σε ορισμένες περιπτώσεις δε θα καταφέρουμε να επιτύχουμε αυτό που επιθυμούμε, παρά τις προσπάθειές μας.
  4. Να καταλάβουμε ότι δεν υπάρχουν τέλειες λύσεις για κάθε πρόβλημα.
  5. Να καταλάβουμε ότι δεν υπάρχουν μαγικές απαντήσεις για περίπλοκες καταστάσεις.
  6. Να διερευνήσουμε με ειλικρινή τρόπο καινούριες μορφές συμπεριφοράς και σκέψης.
  7. Να αποδεχτούμε ότι δεν πρόκειται να αλλάξουμε μέσα σε μια μέρα.
  8. Να θέσουμε στην αρχή μικρούς στόχους.
  9. Να επιθυμούμε να είμαστε αγαπητοί στους άλλους, αλλά και να γνωρίζουμε ότι αυτό πολλές φορές δεν είναι εφικτό.
  10. Να επιθυμούμε δίκαιη μεταχείριση, αλλά να μην στεναχωριόμαστε όταν δεν την απολαμβάνουμε.
  11. Να καταλάβουμε ότι, για να αλλάξουμε, απαιτείται μεγάλη πρακτική εξάσκηση, και ότι σ’ αυτή χρειάζεται να αφιερωθεί αρκετός χρόνος.

Προτεινόμενα διεκδικητικά πιστεύω

  1. Δεν υποχρεούμαι να πω «ναι» επειδή κάποιοι μου ζήτησαν κάτι.
  2. Δεν υπάρχει κανένας νόμος που να λέει ότι οι γνώμες των άλλων ισχύουν πάντα περισσότερο από τις δικές μου.
  3. Αν πω «όχι» σε κάποιον και θυμώσει, αυτό δε σημαίνει ότι έπρεπε να είχα πει «ναι».
  4. Έχω το δικαίωμα να είμαι διεκδικητικός ακόμα και αν αυτό δεν αρέσει στους άλλους.
  5. Μπορώ να αισθάνομαι καλά ακόμα και αν κάποιος είναι ενοχλημένος μαζί μου.
  6. Αν οι άλλοι είναι μη διεκδικητικοί, αυτό δε σημαίνει ότι πρέπει να είμαι κι εγώ.
  7. Διεκδικώντας μικρά πράγματα για μένα, μπορεί να είναι το ίδιο σημαντικό όσο τα μεγάλα πράγματα για τους άλλους.
  8. Το γεγονός ότι μπορεί να πω «όχι» σε κάποιον δεν με κάνει εγωιστή.
  9. Έχω το δικαίωμα να διαφωνώ με τους άλλους, όσο κι αν εμμένουν στις απόψεις τους.
  10. Επειδή είχα συμφωνήσει να κάνω κάτι, αυτό δεν σημαίνει ότι δεν μπορώ να αλλάξω γνώμη και να μην το κάνω.
  11. Έχω το δικαίωμα να πω στους άλλους ότι ο τρόπος συμπεριφοράς τους με ενοχλεί και να τους προτείνω εναλλακτικούς τρόπους συμπεριφοράς.
  12. Αν πω «όχι» σε κάποιο φίλο δε σημαίνει ότι θα είναι για πάντα δυσαρεστημένος μαζί μου.
  13. Ο κόσμος που με ενδιαφέρει μπορεί να δυσαρεστηθεί αν δεν κάνω τα πράγματα που μου ζητούν, αλλά αυτό δεν είναι η καταστροφή.
  14. Αν κάνω πράγματα μόνο και μόνο για να γίνομαι αρεστός, θα πρέπει να αρχίσω να σκέφτομαι πόσο σημαντικό είναι τελικά αυτό για μένα.
  15. Οι άλλοι άνθρωποι δεν έχουν μαγικές ικανότητες να γνωρίζουν αυτά που θέλω αν δεν τους τα πω.
  16. Μπορεί η συμπεριφορά των άλλων να είναι πάρα πολύ ενοχλητική, αλλά δεν υπάρχει κανένας νόμος που να λέει ότι δεν θα έπρεπε να είναι έτσι.
  17. Έχω το δικαίωμα να διασκεδάζω αυτό που κάνω και να ζητώ από τους άλλους να μην κάνουν πράγματα που με διακόπτουν.
  18. Επιτρέπεται να θέλω να ευχαριστήσω τα άτομα που με ενδιαφέρουν, αλλά αυτό δε σημαίνει ότι πρέπει να τα ευχαριστώ πάντα.
  19. Το να δίνεις δεν είναι η αρχή και το τέλος της ζωής. Έχω το δικαίωμα να εκφράσω τις ιδιαιτερότητές μου.
  20. Το να αρνηθώ να κάνω μια χάρη σε κάποιον δε σημαίνει ότι δεν τον αγαπάω. Θα το καταλάβει κι αυτός.

Η διεκδικητική συμπεριφορά αποτελεί μια πολύτιμη δεξιότητα της ζωής των παιδιών και των ενηλίκων. Με την κατάλληλη εκπαίδευση ένα μη διεκδικητικό άτομο μπορεί να εξελιχθεί σε ένα διεκδικητικό άτομο αλλάζοντας σε σημαντικό βαθμό την ζωή του.